News:

Het modieuze BLM-gewauwel van het Stedelijk Museum staat in schril contrast met hun roofkunst

2021
1970
1945
De Volkskrant 17 December 2020
Elma Drayer

(English translation below)

Weinig instituten zijn zo woke als het Amsterdamse Stedelijk ​‐ Museum. In november vorig jaar, ik verzin dit niet, betoonde het zich solidair met de protesten tegen Zwarte Piet. Deze zomer was het ineens reuze begaan met de Black Lives Matter-beweging. Het Stedelijk, aldus een verklaring, wenste ‘een bondgenoot te zijn in de strijd tegen racisme’. Waarna warme woorden volgden over de ‘belangrijke stappen’ die het moest zetten ‘in het herkennen en ontmantelen van institutioneel racisme’ – óók in eigen huis. Directeur Rein Wolfs zegde toe dat 50 procent van het aankoop​budget voortaan zou gaan naar ‘kunstenaars van kleur en kunstenaars met een niet-westerse achtergrond’. Tevens moest er jaarlijks een tentoonstelling komen ‘die vraagstellingen rondom dekolonisatie en globalisering thematiseert’.

Daar hield hij zich aan. Was er bijvoorbeeld geen nieuwe lockdown geweest, dan zou je er op dit moment de tentoonstelling Surinaamse School, schilderkunst van Paramaribo tot Amsterdam kunnen bezoeken – geheel en al gebaseerd op de ​gedachte dat des kunstenaars ​herkomst vele malen gewichtiger is dan de kwaliteit van zijn werk. Ook gaat er geen expositie voorbij of de makers willen onze ‘vastomlijnde ideeën’ bevragen, waarmee ze steevast bedoelen dat je hun eigen ideeën integraal dient te omarmen.

Zelden in zijn 125-jarig bestaan, kortom, is het Stedelijk zo braaf en zo oninteressant geweest als nu. Met als gevolg dat mijn neiging het pand te betreden zich al een tijdje moeiteloos laat onderdrukken – al woon ik er om de hoek en al ben ik dol op de vaste collectie. (Eerlijk is eerlijk, die afgrijselijk badkuip helpt ook niet erg mee.)

Intussen staat het modieuze BLM-gewauwel waartoe het museum zich bekeerde, wel in héél schril contrast met hoe het zich opstelt als het gaat om de roofkunst die het bezit.

Oftewel: de werken die het ​Stedelijk verwierf in een tijdperk dat, hoe zal ik het zeggen, een andere bevolkingsgroep nogal te lijden had onder institutioneel racisme. (Maar dan echt.)

Zoals bekend deden talloze Joodse landgenoten tijdens het nazibewind afstand van de kunst die ze bezaten. Niet uit vrije wil, zoals elke kleuter ook toen al kon begrijpen. Toch ​zagen ze er destijds aan de Paulus Potterstraat geen been in zulke werken aan te schaffen.

Nu zou je denken dat het museum inmiddels het licht heeft gezien. Er zijn immers behoorlijk wat decennia verstreken waarin het tot bezinning had kunnen komen. Verkeerd gedacht. Tegen iedere claim van nazaten komt het Stedelijk in het geweer met een hartstocht waarvoor je je niet anders dan plaatsvervangend kunt schamen. Het is per slot een publieke instelling, gefinancierd door u en mij. Telkens als het Stedelijk weigert roofkunst af te staan, gebeurt dat in zekere zin uit naam van u en mij.

Gisteren las ik in de krant dat het museum Wassily Kandinsky’s Bild mit Häusern, ooit in bezit van de naaimachinefabrikant Emanuel ​Lewenstein, van de
rechter niet hoeft te retourneren aan diens erfgenamen. Het Stedelijk kocht dit schilderij in oktober 1940 op een veiling, voor het destijds al lachwekkend lage bedrag van 160 gulden.

Het museum houdt vol dat de transactie te goeder trouw geschiedde. Een ander argument in de juridische strijd luidt dat Bild mit Häusern een belangrijk werk is in de vaste collectie en er daarom moet blijven.

Pardon? Dat is toch een beetje alsof het Tropenmuseum zegt: deze kostbare voorwerpen uit Nederlandsch-Indië zijn weliswaar onder dubieuze omstandigheden verworven, maar we houden ze omdat ze voor óns zo belangrijk zijn.

De uitspraak van de rechter is des te teleurstellender na het evaluatierapport dat de commissie-Kohn​stamm begin deze maand uitbracht over het restitutiebeleid. Klinkende aanbeveling: laat bij de beoordeling van claims niet langer ‘het belang van het openbaar kunstbezit’ meewegen, noch ‘verwerving te goeder trouw’. Voortaan dient het ‘herstel van onrecht’ voorop te staan.

Terecht besloten Lewensteins erfgenamen meteen in beroep te gaan tegen de uitspraak. Met hen hoop ik dat een hogere rechter genoemd evaluatierapport wél ter harte neemt. En ik doe een plechtige belofte. Zolang het Stedelijk Museum roofkunst weigert af te staan, zal ik het nog moeitelozer mijden dan ik al deed.

Elma Drayer is neerlandicus en journalist.

English translation:

Few institutions are as lively as Amsterdam's Stedelijk Museum. In November last year, I'm not making this up, it showed its solidarity with the protests against Zwarte Piet. This summer it was suddenly very concerned about the Black Lives Matter movement. The Stedelijk, according to a statement, wished to be 'an ally in the fight against racism'. This was followed by warm words about the 'important steps' it had to take 'in recognizing and dismantling institutional racism' - also at home. Director Rein Wolfs promised that from now on 50 percent of the purchasing budget would go to 'artists of color and artists with a non-western background'. At the same time, an annual exhibition was to be organized 'that deals with the issues of decolonization and globalization'.

He adhered to this. Had there not been a new lockdown, for example, you could visit the exhibition Surinamese School, painting from Paramaribo to Amsterdam - entirely based on the idea that the artist's origins are many times more important than the quality of his work. No exhibition goes by, nor do the makers want to question our 'well-defined ideas', by which they invariably mean that you should embrace their own ideas integrally.

Rarely in its 125 years of existence, in short, has the Stedelijk been as well-behaved and as uninteresting as it is today. As a result, my tendency to enter the building has been suppressed effortlessly for some time now - even though I live just around the corner and love the permanent collection. (Honestly, that awful bathtub doesn't help either).

In the meantime, the fashionable BLM drivel to which the museum has converted is in stark contrast to the way it behaves when it comes to the looted art it owns.

In other words: the works that the Stedelijk acquired at a time when, how shall I put it, another population group suffered quite a lot from institutional racism. (But really.)

As is well known, many Jewish compatriots renounced the art they owned during the Nazi regime. Not of their own free will, as any toddler could understand even then. Yet at the time they saw no reason to buy such works on Paulus Potterstraat.

Now you would think that the museum has seen the light of day. After all, quite a few decades have passed in which it could have come to its senses. Wrong thought. Against every claim of descendants, the Stedelijk comes up against a passion for which you can't help but be ashamed. After all, it is a public institution, financed by you and me. Whenever the Stedelijk refuses to cede looted art, it does so in a way in your name and mine.

Yesterday I read in the newspaper that the court rules that the museum's Wassily Kandinsky's 'Bild mit Häusern', once owned by the sewing machine manufacturer Emanuel Lewenstein, does not have to return to his heirs. The Stedelijk bought this painting at an auction in October 1940, for the laughably low sum of 160 guilders at the time.

The museum maintains that the transaction took place in good faith. Another argument in the legal battle is that Bild mit Häusern is an important work in the permanent collection and should therefore remain there.

Excuse me, it's a bit like the Tropenmuseum says: although these precious objects from the Dutch East Indies were acquired under dubious circumstances, we keep them because they are so important to us.

The court's ruling is all the more disappointing after the evaluation report that the Kohnstamm Committee issued at the beginning of this month on the restitution policy. Sound recommendation: when assessing claims, let no longer 'the interest of public art property' be taken into account, nor 'acquisition in good faith'. From now on, the 'reparation of injustice' should come first.

Lewenstein's heirs rightly decided to lodge an immediate appeal against the ruling. With them I hope that a higher judge will take to heart the evaluation report mentioned above. And I make a solemn promise. As long as the Stedelijk Museum refuses to cede looted art, I will avoid it even more effortlessly than I already did.

Elma Drayer is Dutch and a journalist.


https://www.volkskrant.nl/columns-opinie/het-modieuze-blm-gewauwel-van-het-stedelijk-museum-staat-in-schril-contrast-met-hun-roofkunst~b68d29d8/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F
© website copyright Central Registry 2021